Giriş Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi’nin 5 Mayıs 2026 tarihli Yasak/Türkiye kararı, 15 Temmuz sonrası yürütülen silahlı terör örgütü üyeliği yargılamaları bakımından son derece önemli bir içtihat niteliği taşımaktadır. Karar, yalnızca başvurucu Şaban Yasak’ın mahkûmiyetine ilişkin bireysel bir değerlendirme olmayıp, genel olarak ceza sorumluluğuna esas alınacak delillerin hangi sınırlar içerisinde olması gerektiğinde dair Sözleşme standardı ortaya koymaktadır. Bu bağlamda karar; “ilişki”, “irtibat”, “iltisak”, “geçmiş temas”, “eğitim yapılanması içinde görev alma”, “tanık beyanı”, “Bank Asya işlemi”, “HTS kaydı” ve benzeri olguların tek başına veya birlikte değerlendirilmesi halinde dahi, mahkûmiyet için yeterli olup olmayacağı sorusuna cevap vermektedir. AİHM’nin bu konudaki temel yaklaşımı, ceza sorumluluğunun kolektif varsayımlar veya ilişki yoluyla suçluluk anlayışı üzerine kurulamayacağı yönündedir. Kararın Konusu ve İncelenen Haklar Başvuru, başvurucunun Türk Ceza Kanunu’nun 314/2. maddesi uyarınca silahlı terör örgütüne üyelik…

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, uzun zamandır beklenen Şaban Yasak kararını açıkladı. Beklendiği gibi Mahkeme, hukukun en temel ilkelerinden biri olan ve "kanunsuz suç ve ceza olmaz" prensibini güvence altına alan 7. maddeden ihlal kararı verdi. Ayrıca “kötü muamele yasağını” düzenleyen 3. maddeden de ihlal kararı verildi. İsterseniz, kanun maddelerini, içtihatları veya uluslararası hukukun karmaşık usullerini bir kenara bırakalım. Gelin bu ülkenin vatandaşları olarak, bu kararın toplumun vicdanında ne anlama geldiğini tartışalım hep beraber. Şaban Yasak kararı, aslında bir zincirin son halkası. AİHM Büyük Dairesi’nin daha önce verdiği Yalçınkaya kararı Türkiye’deki yargılamalar açısından çok önemli bir karadı ancak tam anlaşılamamıştı. Ardından gelen Demirhan, Bozyokuş, Karslı ve Seyhan kararlarıyla bu tablo daha da netleşti aslında. Hukuki detaylara boğulmadan bu kararların bize söylediği yalın gerçeği şu şekilde özetleyebiliriz: İnsanların, suç…

7. Madde İhlali (Kanunsuz Suç ve Ceza Olmaz): Başvurucu, silahlı terör örgütü üyeliğinden; eğitim faaliyetlerinde bulunma, örgüt evlerini denetleme ve kod adı kullanma gibi delillere dayanılarak 7,5 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Ancak Büyük Daire, yerel mahkemelerin kişinin suç işleme kastını (mens rea - manevi unsur) şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtlamadığını ve cezai sorumluluğu bireyselleştirmediğini tespit etmiştir. Büyük Daire, başvurucunun terörist bir amaca bilerek ve isteyerek hizmet ettiğinin ispatlanamaması sebebiyle 6'ya karşı 11 oyla 7. maddenin ihlal edildiğine karar verilmiştir. 3. Madde İhlali (İşkence ve Kötü Muamele Yasağı): Başvurucu, cezaevinde 4 yılı aşkın bir süre boyunca aşırı kalabalık koşullarda tutulmuş ve yetersiz yatak sayısı nedeniyle bu sürenin 14 ayını nöbetleşe şekilde yerde yatarak geçirmiştir. Büyük Daire; "her mahkuma bir yatak" ilkesinin çiğnenmesinin yanı sıra mahremiyet eksikliği, gürültü, sürekli yapay ışığa maruz…

Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (AKPM), Türkiye’de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmamasıyla ilgili önemli bir adım attı. 28 parlamenter tarafından sunulan yeni karar tasarısında, AİHM kararlarına rağmen devam eden yargı uygulamaları sert şekilde eleştirilirken, sorumlu yargı mensupları ve kamu görevlileri için uluslararası yaptırım çağrısında bulunuldu. Kavala ve Demirtaş Vurgusu Tasarıda özellikle iş insanı Osman Kavala davasına dikkat çekilerek, AİHM kararlarına ve ihlal prosedürüne rağmen Kavala’nın serbest bırakılmamasının ciddi bir hukuk ihlali olduğu belirtildi. Ayrıca Selahattin Demirtaş davasına da atıf yapılarak, yargı süreçlerinin siyasi amaçlarla kötüye kullanıldığı ve bunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 18. maddesinin ihlali anlamına geldiği vurgulandı. Tasarıda, bu süreçlerde görev alan hakim, savcı ve diğer yetkililerin hukuka aykırı tutuklamalardan ortak sorumluluk taşıdığı ifade edildi. Yalçınkaya Kararı: Sistemik İhlal Tespiti Karar tasarısında Yalçınkaya v. Turkey kararına özel bir…

Bu rapor, annenin tutuklanmasının çocuklar üzerindeki etkisini ve özellikle “çocuğun üstün yararı” ilkesinin uygulamada nasıl ihlal edildiğini incelemektedir. Raporun temel tespiti, bir annenin tutuklanmasının yalnızca o kişiyi değil, hiçbir suçu olmayan çocukları da doğrudan etkilediği, ancak bu çocukların yargı süreçlerinde çoğunlukla “görünmez mağdur” olarak kaldığıdır. Hukuken tutuklama bir istisnai tedbir olmasına rağmen, uygulamada özellikle hamile veya küçük çocuğu olan kadınlar açısından yeterince dikkatli değerlendirme yapılmadığı, çocuğun durumunun çoğu kararda dikkate alınmadığı vurgulanmaktadır. Oysa mevcut mevzuat; ev hapsi (adli kontrol), infaz ertelemesi ve anne-çocuk birlikteliği gibi alternatifler sunmaktadır, fakat bunlar pratikte yeterince kullanılmamaktadır. Uluslararası hukuk ve AİHM içtihadı da, çocukların üstün yararının her durumda öncelikli olması gerektiğini ve özellikle hamile ya da bebekli anneler için tutukluluğun son çare olması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Türkiye’de ise sorun, yasal düzenlemelerin eksikliğinden çok uygulamadaki…

Rapor, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) 1995-2025 yılları arasındaki verilerini inceleyerek, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 7. maddesinde yer alan “suçta ve cezada kanunilik” ilkesinin ihlallerini ve özellikle Türkiye’nin bu alandaki durumunu analiz etmektedir. Çalışma, geçmişte bu ihlallerin Avrupa genelinde oldukça nadir ve genellikle münferit olaylar şeklinde ortaya çıktığını, ancak 2020 sonrasında ciddi bir kırılma yaşandığını ortaya koymaktadır. Özellikle Türkiye’de 2016 sonrası yargı uygulamalarıyla birlikte, Madde 7 ihlallerinde belirgin ve hızlı bir artış görülmüş; 2021-2025 döneminde Türkiye, Avrupa’daki toplam ihlallerin büyük çoğunluğunu tek başına oluşturur hale gelmiştir. Rapor, bu artışın temel nedenini Türkiye'de kanunların kendisinden ziyade, yargı organlarının ceza kanunlarını öngörülemez ve genişletici şekilde yorumlamasına bağlamaktadır. Geçmişte yasal olan bazı faaliyetlerin sonradan suç delili olarak kabul edilmesi, “kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkesinin açık bir ihlalidir. AİHM’in özellikle Yalçınkaya ve devamındaki…

Rapor, Türkiye’de ifade özgürlüğünün mevcut yasal çerçeve içinde ciddi şekilde sınırlandığını ve bu sorunun temelinde “kanuni belirlilik ilkesinin” yeterince uygulanmaması olduğunu ortaya koymaktadır. Ana tespit, özellikle Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Terörle Mücadele Kanunu (TMK) başta olmak üzere birçok mevzuatta yer alan muğlak ve geniş yorumlanabilir hükümler nedeniyle ifade özgürlüğünün keyfi biçimde kısıtlanabildiğidir. Hakaret, propaganda, kamu düzeni veya dezenformasyon gibi kavramların açık tanımlanmaması, muhalif görüşlerin cezalandırılmasına zemin hazırlamaktadır. Rapor ayrıca, terörle mücadele gerekçesiyle ifade özgürlüğünün aşırı daraltıldığını, TMK’nın özellikle propaganda ve “övgü/sempati” gibi belirsiz kavramlar üzerinden muhalifleri hedef almak için kullanıldığını vurgulamaktadır. Bu durum, demokrasi, akademik özgürlük ve gazetecilik faaliyetleri üzerinde ciddi baskı yaratmaktadır. Bunun yanında, basın, internet ve dezenformasyon gibi diğer yasal düzenlemelerin de sansür ve otosansürü artırdığı, medya ve sivil toplum faaliyetlerini sınırladığı belirtilmektedir. Sonuç olarak rapor, ifade…

Bu raporumuz, Türkiye’de 2016 sonrası olağanüstü hâl döneminde kamu görevlilerinin ihraç edilmesini, ceza soruşturmalarında elde edilen delillerin idari işlemlerde kullanılması açısından hukuk devleti ilkesi çerçevesinde incelemektedir . Rapora göre, ihraçlar çoğunlukla bireysel disiplin süreçleri işletilmeden ve savunma hakkı tanınmadan gerçekleştirilmiş, idari işlemler büyük ölçüde ceza soruşturması aşamasında elde edilen ve kesinleşmemiş delillere dayandırılmıştır . ByLock verileri, banka hareketleri, sendika üyelikleri ve tanık beyanları gibi unsurlar yaygın biçimde kullanılmış, ancak bu deliller ceza yargılamasında her zaman mahkûmiyet için yeterli görülmemiştir . İdari yargının ise çoğu durumda bu delilleri bağımsız ve ayrıntılı şekilde incelemek yerine “devlet güvenliği” ve “kamu hizmetinin güvenilirliği” gibi genel gerekçelerle ihraçları onayladığı belirtilmektedir . Ayrıca ceza mahkemelerinin beraat kararlarının idari süreçleri bağlamaması, aynı olayların farklı sonuçlara yol açmasına neden olmaktadır . Raporda, Anayasa Mahkemesi’nin ihraçları “idari tedbir” olarak…